مشکلات دندان در بارداری یکی از شایع‌ترین چالش‌های دوران بارداری است که تا ۷۵% مادران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. افزایش هورمون‌های استروژن و پروژسترون باعث التهاب لثه (ژنژیویت بارداری)، خونریزی هنگام مسواک، تورم و حساسیت می‌شود. تهوع و استفراغ مکرر اسید معده را به مینای دندان می‌رساند و پوسیدگی را سرعت می‌بخشد.

از سوی دیگر کمبود کلسیم و ویتامین D نیز مقاومت دندان را کاهش می‌دهد. مشکلات دندان در بارداری اگر کنترل نشود، به عفونت لثه، آبسه و حتی زایمان زودرس منجر می‌شود. بهداشت ناکافی به دلیل خستگی و ویار قندی، پلاک و جرم را افزایش می‌دهد.

پیشگیری با مسواک فلورایدی، نخ‌دندان، رژیم کلسیم‌دار و چکاپ سه‌ماه دوم ضروری است. درمان‌های ایمن مانند جرم‌گیری و ترمیم در بارداری امکان‌پذیر است. بنابراین آگاهی مادران از مشکلات دندان در بارداری کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد. در این مقاله به اهمیت سلامت دندان در بارداری و عوامل نگهداری آن می‌پردازیم.

نشانه‌های مشکلات دندان در بارداری

نشانه‌های مشکلات دندان در بارداری اغلب به تغییرات هورمونی و التهاب لثه مربوط است و تا ۷۵% مادران را درگیر می‌کند.

• التهاب لثه (ژنژیویت بارداری)

خونریزی لثه: هنگام مسواک‌، نخ‌ دندان یا آسیاب غذای سفت

تورم و قرمزی لثه: حساسیت و درد خفیف هنگام لمس

بوی بد دهان مداوم: حتی با بهداشت منظم

• پوسیدگی و حساسیت دندان

درد هنگام صرف غذا: مصرف خوراکی سرد، گرم، شیرین یا ترش و احساس درد به معنی فرسایش مینا توسط اسید معده است.

حفره‌های قابل مشاهده: پوسیدگی دندان در بارداری سریع‌تر از قبل در دندان انجام می‌شود.

حساسیت شدید: سوزش یا تیرکشیدن.

• نشانه‌های جدی‌تر

لقی دندان: موقتی به دلیل هورمون‌ها (پروژسترون و استروژن)؛ بدون بیماری لثه بی‌خطر است.

درد مداوم یا آبسه: تورم صورت، تب که باید مراجعه به دندانپزشکی به صورت فوری و اضطراری انجام شود.

جویدن دردناک: احتمال عفونت پریودنتال است.

عوارض پوسیدگی درمان‌نشده دندان در بارداری

عدم درمان پوسیدگی دندان در بارداری عفونت‌های خطرناک ایجاد می‌کند و سلامت مادر و جنین را تهدید می‌نماید.

• عوارض موضعی (دهان)
• آبسه و عفونت لثه: تورم شدید، تب، انتشار باکتری به خون
• بیماری پریودنتال: تحلیل استخوان، لقی دندان دائمی
• درد مزمن: کاهش وزن و تغذیه ضعیف مادر

جدول شماره 9- عوارض سیستمیک (مادر و جنین)

• خطرات بلندمدت
• دیابت بارداری: تعادل هورمونی مختل
• سپسیس: عفونت خونی که اقدام فوری آن بستری مادر است.
• ناباروری بعدی: بیماری لثه شدید

بنابراین توصیه می‌شود چکاپ قبل بارداری، جرم‌گیری و ترمیم پوسیدگی‌ها انجام شود. در سه‌ماهه دوم، درمان‌های ایمن (عصب‌کشی یا موارد دیگر) با بی‌حسی لیدوکائین مجاز است. به طور کلی ملاحضات دندانپزشکی در بارداری بسیار مهم است.

شناخت و مدیریت مشکلات دندان در بارداری

در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی و جسمی، مشکلات دندان در بارداری بسیار شایع است و می‌تواند سلامت مادر و جنین را تحت‌تأثیر قرار دهد. مشکلات دندان در بارداری معمولاً شامل خونریزی لثه، التهاب لثه، افزایش حساسیت دندانی، بوی بد دهان و حتی تشدید پوسیدگی‌های قبلی است.

افزایش هورمون‌های استروژن و پروژسترون باعث می‌شود لثه‌ها به پلاک باکتریال حساس‌تر شوند و در نتیجه، التهاب و خونریزی بیشتری رخ دهد. تهوع و استفراغ بارداری نیز اسید معده را وارد دهان می‌کند و این اسید می‌تواند مینای دندان را تضعیف و روند پوسیدگی را سرعت دهد. از طرف دیگر، برخی زنان باردار به دلیل خستگی یا حساسیت، استفاده از مسواک و نخ‌دندان‌ را کمتر انجام می‌دهند و همین امر مشکلات دندان در بارداری را تشدید می‌کند.

بنابراین شناخت و مدیریت مشکلات دندان در بارداری برای حفظ سلامت دهان و پیشگیری از عوارضی مانند عفونت، آبسه و حتی تأثیر بر وزن تولد نوزاد اهمیت زیادی دارد. مراجعه منظم به دندانپزشک، ترجیحاً در سه‌ماه دوم بارداری، کمک می‌کند تا پوسیدگی‌ها و بیماری‌های لثه به موقع تشخیص و درمان شوند.

رعایت بهداشت دهان و دندان با مسواک نرم، خمیردندان حاوی فلوراید و نخ‌دندان روزانه، اساس کنترل مشکلات دندان در بارداری است. تغذیه مناسب، کاهش مصرف قندها و شست‌وشوی دهان با آب بعد از تهوع یا استفراغ نیز نقش مهمی در کاهش آسیب اسید به مینای دندان دارد. در نهایت، آگاهی مادر از این نکته که اکثر درمان‌های ساده دندان‌پزشکی در بارداری، با هماهنگی پزشک زنان، ایمن هستند، می‌تواند از ترس و تعویق درمان جلوگیری کند. در این صورت مشکلات دندان در بارداری را به حداقل برساند.

علل مشکلات دندان در بارداری

علل مشکلات دندان در بارداری ترکیبی از تغییرات هورمونی، شرایط دهان قبل از بارداری، تغذیه و عادات بهداشتی است.

• تغییرات هورمونی

افزایش استروژن و پروژسترون باعث افزایش جریان خون در لثه و حساسیت آن به پلاک می‌شود؛ نتیجه‌اش التهاب و خونریزی لثه (ژنژیویت بارداری) است. همین التهاب اگر کنترل نشود می‌تواند به بیماری پیشرفته لثه و حتی لقی دندان برسد.

• تهوع، استفراغ و اسید معده

تهوع و استفراغ مکرر، اسید معده را به دهان می‌آورد و مینای دندان را نرم و آسیب‌پذیر می‌کند. شست‌وشوی ناکافی دهان بعد از استفراغ، روند پوسیدگی را تندتر می‌کند.

• تغذیه و کمبود مواد مغذی

ویار به خوراکی‌های شیرین و میان‌وعده‌های مکرر قندی، محیط دهان را برای باکتری‌های پوسیدگی‌زا ایده‌آل می‌کند. اگر دریافت کلسیم، ویتامین D و ویتامین C کافی نباشد، سلامت مینا و لثه‌ها ضعیف‌تر می‌شود.

• بهداشت دهان و وضعیت دندان‌های قبلی

خستگی، تهوع و حساسیت بوی خمیردندان باعث می‌شود برخی خانم‌ها مسواک و نخ‌دندان را کمتر و سطحی‌تر استفاده کنند. پوسیدگی‌ها و بیماری‌های لثه درمان‌نشده قبل از بارداری، در این دوران معمولاً فعال‌تر و دردناک‌تر می‌شوند.

پیشگیری از مشکلات دندان در بارداری  

پیشگیری از مشکلات دندان در بارداری با رعایت بهداشت دهان، تغذیه مناسب و معاینات منظم امکان‌پذیر است و خطر التهاب لثه و پوسیدگی را تا ۷۰% کاهش می‌دهد.

• بهداشت دهان روزانه
• استفاده از مسواک‌ ۲ بار در روز با مسواک نرم و خمیر دندان فلورایدی (۲ دقیقه کامل)
• استفاده روزانه از نخ‌دندان برای پاکی بین دندان‌ها
• شستشوی دهان با دهان‌شویه ضدالتهاب پس از هر وعده غذایی
• پس از تهوع و استفراغ: ۳۰ دقیقه صبر کنید، سپس دهان را با آب و جوش‌شیرین بشویید.
• تغذیه و مکمل‌ها
• مصرف روزانه کلسیم ۱۰۰۰ میلی‌گرم (لبنیات، سبزیجات برگ‌دار) و ویتامین D ۶۰۰ واحد
• ویتامین C (پرتقال، فلفل دلمه‌ای) برای سلامت لثه
• محدود کردن قند، نشاسته و نوشابه (بلافاصله پس از مصرف مسواک بزنید)
• میوه و سبزی تازه و پروتئین برای تعادل بزاق.
• معاینات و اقدامات پیشگیرانه
• جرم‌گیری قبل از بارداری و در سه‌ماهه دوم
• معاینه دندانپزشکی هر ۳-۶ ماه
• اطلاع دندانپزشک از بارداری برای درمان ایمن
• پرهیز از سیگار، قهوه که التهاب را تشدید می‌کند

زمان مناسب درمان مشکلات دندان در بارداری

بهترین زمان کلی: سه‌ماهه دوم (ماه‌های ۴-۶ بارداری) ایمن‌ترین دوره برای درمان‌های انتخابی است؛ جنین رشد و مادر فشار کمتری تحمل می‌کند.

• سه‌ماهه اول (هفته ۱-۱۲)

فقط اضطراری: درمان فوری با بی‌حسی ایمن برای درد شدید، عفونت، آبسه

انتخابی ممنوع: ترمیم، جرم‌گیری، عصب‌کشی به تعویق بیفتد (جنین حساس).

رادیوگرافی: فقط ضروری با پیش‌بند سربی کامل.

• سه‌ماهه دوم (هفته ۱۳-۲۷)

ایده‌آل برای همه درمان‌ها: ترمیم پوسیدگی، جرم‌گیری، عصب‌کشی، روکش

بی‌حسی لیدوکائین بدون اپی‌نفرین مجاز

موقعیت نیمه‌نشسته برای راحتی مادر

رادیوگرافی محدود با محافظ

• سه‌ماهه سوم (هفته ۲۸-۴۰)

اوایل (تا هفته ۳۲): درمان‌های ساده قابل انجام

اواسط به بعد: فقط اضطراری؛ خطر فشار به رحم و جنین

حالت نیمه‌نشسته ، حالت بیمار کاملاً خوابیده ممنوع

• قبل از بارداری (پیشگیری)

جرم‌گیری، ترمیم پوسیدگی‌ها، چکاپ کامل → ایده‌آل‌ترین زمان

مشکل بیماری لثه در بارداری

مشکلات دندان در بارداری تنها به پوسیدگی و خونریزی لثه محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند به شکل بیماری لثه بارداری و التهاب شدیدتر لثه‌ها نیز ظاهر شود. بیماری لثه بارداری معمولاً به صورت قرمزی، تورم، حساسیت و خونریزی لثه هنگام استفاده از مسواک یا صرف غذا دیده می‌شود. این نوع از مشکلات دندان در بارداری به علت تجمع پلاک میکروبی و پاسخ شدیدتر سیستم ایمنی به دلیل تغییرات هورمونی رخ می‌دهد.

اگر این وضعیت کنترل نشود، ممکن است به پریودنتیت (بیماری پیشرفته لثه) منجر شود که با تحلیل استخوان اطراف دندان و در نهایت لقی دندان همراه است. برخی مطالعات نشان داده‌اند که بیماری شدید لثه می‌تواند با افزایش خطر زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد مرتبط باشد. بنابراین توجه به سلامت لثه در این دوران ضروری است.

داروهای مجاز دندانپزشکی در بارداری

داروهای دندانپزشکی در بارداری با دسته‌بندی FDA (A/B/C) انتخاب می‌شوند؛ فقط ایمن‌ها تجویز می‌گردد.

جدول شماره 1- مسکن‌ها (ضد درد)

جدول شماره 2- بی‌حسی موضعی

جدول شماره 3- آنتی‌بیوتیک‌ها (عفونت)

• نکات کلیدی

هماهنگی: دندانپزشک و متخصص زنان قبل تجویز.

زمان: سه‌ماهه ۲ بهترین؛ اضطراری هر زمان.

توصیه می‌شود مادر، هرگز خودسرانه دارو مصرف نکند.

درمان‌های دندانپزشکی ایمن در بارداری

درمان‌های دندانپزشکی ایمن در بارداری با رعایت زمان‌بندی (سه‌ماهه دوم بهترین) و داروهای مجاز انجام می‌شود و از عفونت‌های خطرناک پیشگیری می‌کند.

جدول شماره 4- درمان‌های روتین و پیشگیرانه (همه سه‌ماهه‌ها)

جدول شماره 5- درمان‌های ضروری (با بی‌حسی)

جدول شماره 6- تصویربرداری و اقدامات خاص

• درمان‌های ممنوع/محدود
• ممنوعیت بلیچینگ/سفید کردن به خاطر مواد شیمیایی مضر
• ایمپلنت/جراحی فک، تعویق تا پس از زایمان
• ارتودنسی، فقط نگهداری

نکته حیاتی که نباید فراموش نشود هماهنگی دندانپزشک و متخصص زنان در حالت بیمار نیمه‌نشسته.

برای جلوگیری از مشکلات دندان در بارداری چه کنیم؟

مشکلات دندان در بارداری با روتین ساده پیشگیری روزانه تا ۷۰% قابل کنترل است؛ بهداشت، تغذیه و چکاپ کلیدی هستند.

• روتین بهداشت دهان (روزانه الزامی)

استفاده از مسواک: ۲ بار به مدت ۲ دقیقه با مسواک نرم به همراه خمیر فلورایدی؛ زاویه ۴۵ درجه لثه.

نخ‌دندان: هر شب تمام سطوح بین‌دندانی انجام شود، آرام بدون فشار.

دهان‌شویه: آب‌ نمک گرم (۱ ق نمک/لیوان) ۲-۳ بار؛ ضدالتهاب.

پس استفراغ: ۳۰ دقیقه صبر کنید سپس شستشوی دهان با آب همراه نصف قاشق جوش‌شیرین.

پرهیز: بعد از مصرف قند یا شیرینی و یا نشاسته، بلافاصله مسواک بزنید.

مکمل: تحت نظر پزشک زنان

• چکاپ و اقدامات حرفه‌ای

قبل بارداری: جرم‌گیری همراه با ترمیم کامل

سه‌ماهه دوم: معاینه به همراه جرم‌گیری ایمن

هر ۳ ماه: پایش لثه/پوسیدگی

قبل از بارداری برای پیشگیری از مشکلات دندان چه کنیم؟

چکاپ کامل دندانپزشکی قبل از بارداری مشکلات لثه و پوسیدگی را تا ۸۰% کاهش می‌دهد و بارداری را ایمن‌تر می‌کند.

• معاینه و درمان‌های پیشگیرانه

چکاپ کامل: ترمیم/پُر کردن همه حفره‌ها برای بررسی پوسیدگی، جرم، لثه

جرم‌گیری عمیق: پلاک و جرم را کامل پاک کند؛ التهاب لثه را کنترل می‌کند.

عکس‌برداری X-ray: تمام دندان‌ها قبل بارداری (جنین در معرض اشعه نباشد).

درمان ریشه/لثه: عفونت‌های پنهان را برطرف کنید.

• روتین روزانه قبل بارداری

مسواک به همراه نخ‌دندان هر شب

دهان‌شویه: کلرهگزیدین یا فلوراید ۱ دقیقه روزانه

زبان‌مسواک: باکتری‌ها را کم کند

جدول شماره 7- تغذیه پایه‌گذاری قبل بارداری

جمع‌بندی

مشکلات دندان در بارداری با پیشگیری ساده قابل کنترل است و سلامت مادر و جنین را تضمین می‌کند. روتین روزانه مسواک نرم، نخ‌دندان شبانه و دهان‌شویه آب‌نمک التهاب لثه را ۶۰% کاهش می‌دهد. رژیم غنی کلسیم (لبنیات، سبزیجات)، ویتامین D (ماهی) و C (پرتقال) مینای دندان را تقویت می‌کند. شستشوی دهان پس از استفراغ با آب+جوش‌شیرین اسید را خنثی می‌نماید.

در صورت نیاز به خدمات دندانپزشکی در بارداری به کلینیک دندانپزشکی ارغوان کرج مراجعه کنید. مشکلات دندان در بارداری درمان‌نشده خطرناک است؛ آگاهی و اقدام به‌موقع کلید موفقیت است.