فیکسچر ایمپلنت، پایه یا پیچ اصلی ایمپلنت دندانی است که به‌ عنوان ریشه مصنوعی در استخوان فک قرار می‌گیرد و از جنس تیتانیوم خالص یا آلیاژهای پیشرفته ساخته می‌شود. این قطعه استوانه‌ای یا مخروطی با رزوه‌های خاص، طراحی می‌شود تا با استخوان جوش بخورد (اوسئواینتگریشن) و ثبات مادام‌العمر برای روکش فراهم کند. بدون فیکسچر ایمپلنت محکم، کل سیستم (اباتمنت، روکش) بی‌معنی است.

انواع آن شامل فیکسچرهای کوتاه برای استخوان کم، زاویه‌دار برای All-on-4، فوری (immediate loading) و سرامیکی (زیرکونیا) برای موارد زیبایی است. انتخاب نوع مناسب بر اساس  CBCT، تراکم استخوان، موقعیت و عادات بیمار (دندان‌قروچه، سیگار) انجام می‌شود.

کاشت فیکسچر ایمپلنت تحت بی‌حسی موضعی، ۳۰–۶۰ دقیقه طول می‌کشد و دوره جوش‌خوردگی ۳–۶ ماهه نیاز به مراقبت دقیق دارد. شناخت فیکسچر برای بیماران کمک می‌کند انتظارات واقع‌بینانه داشته باشند و از عوارض احتمالی (عفونت، عدم جوش) پیشگیری کنند. در این مقاله، مراحل، مراقبت‌ها و نکات کلیدی کاشت فیکسچر ایمپلنت را بررسی می‌کنیم.

فیکسچر ایمپلنت چیست و انواع آن کدامند؟

فیکسچر ایمپلنت نقش محوری و پایه‌ای در موفقیت کلی ایمپلنت دندانی دارد، زیرا به‌عنوان ریشه مصنوعی، ثبات بلندمدت و اتصال بیولوژیک با استخوان فک را فراهم می‌کند.

• نقش‌های کلیدی

اوسئواینتگریشن: سطح ویژه (رزوه، SLA) باعث جوش‌خوردگی استخوان با فیکسچر در ۳–۶ ماه می‌شود؛ بدون آن، روکش پایدار نمی‌ماند.

حفظ استخوان: فشار جویدن را به استخوان منتقل کرده، تحلیل فک (پس از کشیدن دندان) را متوقف می‌کند.

پشتیبانی پروتز: پایه محکم برای اباتمنت، روکش و یا بریج فراهم می‌کند؛ نرخ موفقیت ۹۵–۹۸% به کیفیت فیکسچر بستگی دارد.

• عوامل موفقیت

جنس (تیتانیوم یا زیرکونیا)، سایز مناسب و طراحی (زاویه یا رزوه) بر ثبات اولیه/ثانویه تأثیرگذارند؛ برندهای معتبر دوام ۱۵–۲۵ ساله تضمین می‌کنند.

• ویژگی‌های اصلی

شکل استوانه‌ای یا مخروطی با رزوه‌های خاص (Thread) برای ثبات اولیه و اتصال بهتر به استخوان؛ طول ۸–۱۴ میلی‌متر و قطر 5/3–۵ میلی‌متر معمول است.

سطح آن با پوشش‌هایی مثل SLA یا هیدروکسی‌آپاتیت برای تسریع جوش‌خوردگی بهینه‌سازی می‌شود.

انواع فیکسچر ایمپلنت

بر اساس رزوه  (Thread): مربعی (برای استخوان نرم، ثبات بالا)، مخروطی (برای استخوان متراکم)، باترس (V شکل برای توزیع نیرو) و باترس معکوس.

بر اساس طراحی: کوتاه (برای استخوان کم)، زاویه‌دار (angled برای All-on-4)، فوری (immediate loading)، اندوستال (داخل استخوان)، ساب‌پریوستئال (زیر لثه) و زیگوماتیک (در استخوان گونه).

مطابق جنس: تیتانیوم (استاندارد، ارزان)، زیرکونیا (سرامیکی، زیبایی بالا برای موارد حساس).

انتخاب نوع فیکسچر ایمپلنت بر اساس CBCT، تراکم استخوان، موقعیت و نیاز بیمار (تکی یا کامل) توسط جراح تعیین می‌شود.

کاربردهای فیکسچر ایمپلنت

کاربردهای اصلی فیکسچر ایمپلنت در دندانپزشکی ترمیمی عبارتند از جایگزینی ریشه دندان‌های از دست‌رفته و فراهم کردن پایه‌ای محکم برای پروتزهای دندانی.

۱. جایگزینی تک‌دندانی

فیکسچر ایمپلنت به‌عنوان ریشه مصنوعی برای یک دندان از دست‌رفته (مثل ثنایا یا آسیا) کاشته می‌شود؛ اباتمنت و روکش روی آن نصب می‌گردد و عملکرد جویدن طبیعی بازمی‌گردد.

۲. پروتزهای ثابت چنددندانی (بریج)

۲–۳ فیکسچر ایمپلنت فک بالا و فک پایین برای حمایت از بریج ۳–۴ واحدی استفاده می‌شود؛ ایده‌آل برای بیماران با چند دندان مجاور از دست‌رفته بدون نیاز به پروتز متحرک.

۳. پروتزهای کامل فک (All-on-4/6)

۴–۶ فیکسچر زاویه‌دار برای پروتز ثابت کامل فک بالا/پایین؛ مناسب بی‌دندانی کامل با استخوان کم.

۴. پروتزهای متحرک overdenture

۲–۴ فیکسچر ایمپلنت locator یا ball attachment برای تثبیت پروتز متحرک؛ ثبات بالا بدون چسب، برای سالمندان.

– مزایای جانبی

جلوگیری از تحلیل استخوان فک، حفظ زیبایی صورت، بهبود گفتار/جویدن و دوام ۱۵–۲۵ ساله.

چه معیارهایی برای انتخاب سایز و نوع فیکسچر مهم است

انتخاب سایز و نوع فیکسچر ایمپلنت بر اساس ارزیابی دقیق بالینی و رادیوگرافی (CBCT) انجام می‌شود تا ثبات و موفقیت ۹۷% تضمین گردد.

• معیارهای کلیدی سایز (طول-قطر)

تراکم و حجم استخوان: طول ۸–۱۰mm  برای استخوان متوسط، ۱۲–۱۶mm  برای استخوان کوتاه؛ قطر 5/3–2/4mm  استاندارد (دندان جلو)، 5/4–۶mm  پهن (آسیا).

موقعیت و نوع دندان: جلو (کوچک‌تر)، عقب (بزرگ‌تر برای جویدن)؛ ارتفاع سینوس فک بالا محدودکننده است.

• معیارهای نوع و طراحی

نوع استخوان: رزوه مربعی برای نرم، مخروطی برای متراکم؛ زاویه‌دار برای All-on-4.

سلامت بیمار: کوتاه یا مینی برای دیابت یا استخوان ضعیف؛ زیرکونیا برای آلرژی تیتانیوم.

• عوامل دیگر

بارگذاری: فوری (immediate) برای موارد خاص؛ برند و کیفیت بر اساس بودجه و دوام.

بیومکانیک: عادات (قروچه)، سن، سیگار بر انتخاب تأثیرگذارند.

جراح با نرم‌افزارهای ۳D  سایز ایده‌آل را تعیین می‌کند.

مقایسه فیکسچر تیتانیومی و زیرکونیا برای ایمپلنت

فیکسچر ایمپلنت تیتانیومی و زیرکونیا هر دو برای جایگزینی ریشه دندان استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌های کلیدی در جنس، عملکرد و کاربرد دارند. تیتانیوم استاندارد طلایی است و زیرکونیا گزینه زیبایی‌محورتر؛ انتخاب بر اساس نیاز بیمار (زیبایی، حساسیت، بار جویدن) انجام می‌شود.

جدول شماره 1- مقایسه فیکسچر تیتانیومی و زیرکونیا برای ایمپلنت

تیتانیوم برای اکثر بیماران ایده‌آل است؛ زیرکونیا برای زیبایی/حساسیت مناسب‌تر.

مزایا و معایب فیکسچر ایمپلنت

• مزایای فیکسچر ایمپلنت
• جایگزینی ریشه طبیعی: شبیه ریشه دندان، استخوان را تحریک کرده و از تحلیل فک جلوگیری می‌کند.
• دوام بالا: ۱۵–۲۵ سال با نرخ موفقیت بالا، تحمل جویدن قوی.
• زیست‌سازگاری عالی: تیتانیوم یا زیرکونیا بدون واکنش، جوش‌خوردگی سریع (اوسئواینتگریشن).
• حفظ زیبایی صورت: جلوگیری از فرورفتگی فک، بهبود گفتار و جویدن.
• معایب فیکسچر ایمپلنت
• هزینه بالا: برندهای معتبر گران.
• دوره بهبودی: ۳–۶ ماه انتظار برای جوش، نیاز به جراحی.
• عوارض احتمالی: عفونت، عدم جوش، آسیب عصب و سینوس.
• محدودیت‌ها: سیگار و یا دیابت موفقیت را کم می‌کند، نیاز به بهداشت مادام‌العمر.

فیکسچر ایمپلنت ایده‌آل برای جایگزینی دندانی است، اما انتخاب بر اساس شرایط بیمار کلیدی است.

مراحل کاشت فیکسچر در فک

کاشت فیکسچر ایمپلنت در فک فرآیندی چندمرحله‌ای و دقیق است که تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و موفقیت آن به کیفیت استخوان و مهارت جراح بستگی دارد.

۱. آماده‌سازی و برنامه‌ریزی

معاینه، عکس OPX و CBCT برای ارزیابی تراکم یا ارتفاع استخوان؛ در صورت کمبود، پیوند استخوان (چند هفته تا ماه قبل).

انتخاب سایز فیکسچر (طول ۸–۱۴mm، قطر 5/3–۵mm) بر اساس موقعیت.

۲. جراحی کاشت دندان ثابت (۳۰–۶۰ دقیقه)

برش بر روی لثه و کنار زدن فلپ.

سوراخ‌کاری تدریجی با دریل‌های پیلوت، وسیع‌کننده (۲–۳mm) و نهایی؛ شستشو با سالین برای خنک‌کاری.

پیچاندن فیکسچر با تورک‌راتچت (۳۵–۴۵ Ncm)؛ قرار دادن هیلینگ اسکرو یا کاور و بخیه لثه (جذبی یا غیر).

۳. دوره بهبودی و جوش‌خوردگی

۳–۶ ماه اوسیواینتگریشن (جوش با استخوان)؛ چکاپ ماهانه برای کنترل عفونت.

رژیم نرم، مسکن (ایبوپروفن)، آنتی‌بیوتیک و بهداشت ملایم.

۴. مراحل بعدی

بازکردن لثه، بستن هیلینگ کپ (۱–۲ هفته برای فرم‌دهی لثه)، قالب‌گیری، نصب اباتمنت و روکش نهایی.

عوارض نادر (عفونت، عدم جوش) با مراقبت مناسب به حداقل می‌رسد؛ پروتز موقت در این دوره استفاده می‌شود.

عوارض احتمالی پس از کاشت فیکسچر ایمپلنت

پس از کاشت فیکسچر ایمپلنت، عوارض کوتاه‌مدت معمولاً خفیف و گذرا هستند، اما برخی نیاز به پیگیری دارند.

• عوارض کوتاه‌ مدت شایع (طبیعی، ۱–۷ روز)

درد و تورم: در محل جراحی و گونه و یا لب؛ با مسکن (ایبوپروفن) و یخ کنترل می‌شود.

خونریزی خفیف: ترشح خونی از بخیه تا ۲۴–۴۸ ساعت؛ با گاز استریل فشار دهید.

کبودی و التهاب: زیر چشم یا فک؛ طی ۵–۷ روز محو می‌شود.

• عوارض کوتاه‌ مدت جدی‌تر (پیگیری کنید)

عفونت موضعی: درد شدیدتر، چرک، تب، بوی بد؛ نیاز به آنتی‌بیوتیک اضافی یا تخلیه.

آسیب سینوس (فک بالا): درد سینوس، خروج هوا از بینی؛ ممکن است فیستول ایجاد شود.

آسیب عصبی: بی‌حسی لب و یا زبان موقت؛ نادر اما جدی.

• پیشگیری و مدیریت

آنتی‌بیوتیک یا مسکن تجویزی، رژیم نرم، بهداشت ملایم، عدم سیگار.

اگر درد و یا تورم پس از ۳–۴ روز بدتر شد، فوراً جراح را ببینید تا از عدم جوش‌خوردگی یا پس‌زدگی فیکسچر جلوگیری شود.

مراقبت‌های بعد از کاشت فیکسچر ایمپلنت

مراقبت‌های پس از کاشت فیکسچر ایمپلنت برای موفقیت بالا درمان و جلوگیری از عفونت و عوارض حیاتی است. به دو فاز کوتاه‌ مدت (۱–۲ هفته) و بلندمدت (۳–۶ ماه) تقسیم می‌شود.

• فاز کوتاه ‌مدت (۲۴–۴۸ ساعت اول)

کنترل خونریزی: گاز استریل را ۳۰–۶۰ دقیقه فشار دهید؛ سر را بالاتر نگه دارید و از خم شدگی اجتناب کنید.

کاهش تورم یا درد: کمپرس یخ (۱۵–۲۰ دقیقه هر ۲ ساعت، در پارچه)؛ مسکن (ایبوپروفن ۴۰۰mg  هر ۶–۸ ساعت) و آنتی‌بیوتیک کامل مصرف کنید.

تغذیه: غذای نرم و سرد (سوپ، ماست، پوره)؛ از نی، غذای داغ و سفت و بلع سمت جراحی پرهیز کنید.

• فاز بهبودی (۱–۲ هفته)

بهداشت: مسواک نرم دور محل، دهان‌شویه کلرهگزیدین (۲ بار روز)، نخ ملایم؛ شستشوی شدید ممنوع.

فعالیت: استراحت، عدم سیگار و الکل (۲ هفته)، ورزش سبک بعد از ۷ روز.

بخیه: ۷–۱۰ روزه خارج می‌شود؛ پروتز موقت با فشار کم.

• فاز جوش‌خوردگی (۳–۶ ماه)

چکاپ ماهانه؛ رژیم کلسیم‌دار، اجتناب از فشار (غذای سفت، دندان‌قروچه).

اگر درد، تورم، چرک و یا لقی دیدید، فوراً اطلاع دهید.

عوارض شایع پس از کاشت فیکسچر و راه‌های پیشگیری

عوارض شایع پس از کاشت فیکسچر ایمپلنت اغلب خفیف و موقتی‌اند، اما پیشگیری با مراقبت دقیق کلیدی است.

جدول شماره 2- عوارض شایع کوتاه‌مدت

جدول شماره 3- عوارض متوسط (۱–۳ ماه)

رعایت رژیم نرم، داروها و بهداشت عوارض را کم می‌کند؛ علائم شدید را فوراً گزارش دهید.

نشانه‌های اولیه عفونت که باید فوراً گزارش شوند

پس از کاشت فیکسچر ایمپلنت، عفونت زودرس اولیه نادر اما جدی است و نشانه‌های اولیه آن باید فوراً به جراح گزارش شود تا با آنتی‌بیوتیک یا تخلیه درمان گردد.

• نشانه‌های اولیه عفونت (۲۴–۷۲ ساعت اول)

تورم یا قرمزی پیشرونده: تورم که به‌جای کاهش، پس از ۲–۳ روز بیشتر یا همراه قرمزی شدید محل جراحی یا گونه می‌شود.

درد شدید و مداوم: درد که با مسکن معمولی کنترل نشود یا هر روز بدتر شود (نه کمتر).

• نشانه‌های ترشح و سیستمیک

چرک یا ترشح بدبو: خروج مایع زرد، سبز یا خون‌آلود با بوی نامطبوع از بخیه.

تب یا لرز: دمای بالای ۳۸ درجه، احساس گرما یا سرما زدن.

• نشانه‌های موضعی جدی

لقی یا حرکت فیکسچر: احساس شل شدگی ایمپلنت یا صدای تق‌تق هنگام لمس.

تورم غدد لنفاوی: بزرگ شدن غدد زیر فک یا گردن.

تماس فوری با جراح یا اورژانس دندانپزشکی ضروری است تا از گسترش عفونت به استخوان و از دست رفتن فیکسچر جلوگیری شود

رژیم غذایی و دارویی بعد از کاشت فیکسچر

رژیم غذایی و دارویی پس از کاشت فیکسچر ایمپلنت برای بهبودی سریع و جلوگیری از عفونت طراحی می‌شود؛ فاز اول سخت‌گیرانه (۱–۳ روز) و بعد تدریجی نرمال می‌شود.

• رژیم غذایی (۱–۲ هفته اول)

روز ۱–۲: غذای سرد و نرم مثل سوپ، ماست، بستنی، پوره سیب‌زمینی، اسموتی؛ از نی و غذای داغ پرهیز کنید تا فشار نیاید.

روز ۳–۷: غذاهای نیمه‌سفت مثل تخم‌مرغ آب‌پز له‌شده، پنیر نرم، ماکارونی نرم، سبزیجات پخته؛ سمت مقابل جراحی بجوید.

هفته دوم: تدریجی غذای معمولی؛ پروتئین (مرغ/ماهی بخارپز)، کلسیم (لبنیات)، ویتامین C (میوه نرم) برای جوش‌خوردگی استخوان.

ممنوعات: غذای سفت و چسبناک (آجیل، نان خشک، آب‌نبات)، الکل، سیگار (۲ هفته).

داروهای تجویزی

مسکن: ایبوپروفن ۴۰۰mg  هر ۶–۸ ساعت یا استامینوفن ۵۰۰mg (درد و تورم)؛ با غذا بخورید.

آنتی‌بیوتیک: آموکسی‌سیلین یا آزیترومایسین ۵–۷ روز کامل (پیشگیری عفونت).

دهان‌شویه: کلرهگزیدین ۰.۱۲% دو بار روز (بهداشت بدون مسواک مستقیم).

کمکی: دگزامتازون کوتاه ‌مدت (تورم شدید)، بیسموت (تهوع).

هیدراته بمانید، دارو را قطع نکنید و هر تغییر (تهوع، حساسیت) را گزارش دهید؛ رژیم کلسیم‌دار جوش فیکسچر را تسریع می‌کند

جمع‌بندی

فیکسچر ایمپلنت قلب تپنده درمان ایمپلنت دندانی است که با جوش‌خوردگی کامل، دندانی شبیه طبیعی ارائه می‌دهد. موفقیت آن به انتخاب درست (بر اساس استخوان و برند)، جراحی دقیق و مراقبت‌های پس از عمل (رژیم نرم، بهداشت، عدم سیگار) بستگی دارد. عوارض نادر مثل عفونت یا لقی با تشخیص زودرس قابل‌کنترل‌اند.

با رعایت چکاپ منظم و بهداشت مادام‌العمر، فیکسچر ۱۵–۲۵ سال دوام می‌آورد. اگر نشانه‌هایی مثل درد مداوم یا تورم دیدید، فوراً جراح را مطلع کنید.برای انتخاب فیکسچر ایمپلنت باکیفیت با عملکردی دائمی به کلینیک دندانپزشکی ارغوان کرج مراجعه کنید.